George Blake, dubbelspion

 

Jaap Kooimans

 

Spionnen werken veelal vanuit een beeld van hoe de ideale wereld eruit zou zien: bijvoorbeeld een wereld zonder armoede. Het communisme belooft zo’n wereld al voor het hier en nu. George Blake, geboren in 1922 in Rotterdam geloofde (aanvankelijk) dat het communisme dat ideaalbeeld waar zou maken.

Spion is een zeer oud beroep. Uit hiëroglyfen van de Hethieten (1274 v.Chr) is al duidelijk dat spionage toen voorkwam. Ook in de Bijbel (Jozua 6:1) komen spionnen (“verkenners” van het Beloofde land) voor. 

Blake was een dubbelspion. Motief voor dubbelspionnen kan wrok/vergelding zijn, maar ook een groot ego, chantage, idealisme of financieel gewin.

In 1866 start er een school voor spionnen, waarmee spion een “echt” beroep wordt. In 1909 start ook zo’n school in het Verenigd Koninkrijk en worden de diensten MI1 t/m MI12 opgericht voor verschillende soorten “inlichtingenwerk” (door onder meer de films met James Bond zijn MI5 en MI6 hiervan de bekendste).

Blake (in 1922 geboren als George Behar) is de zoon van een Nederlandse, remonstrantse, moeder en een Britse, Joodse, vader. Hij gaat in 1934 naar het Erasmiaans Gymnasium. Hij worstelt met zijn geloof: de leerstellingen rond de predestinatie (de discussie tussen de volgelingen van Calvijn en die van Arminius in de 17e eeuw: heeft God alles voorbeschikt of heeft de mens een “vrije wil”?)
In 1936 overlijdt zijn vader en gaat Blake naar een oom en tante in Cairo.
In 1940 ziet hij de verwoesting van Rotterdam (van onder andere winkel en woonhuis van de familie). Zijn moeder gaat naar Engeland; George wordt, vanwege zijn dubbele nationaliteit, geïnterneerd, maar weet in 1942 naar Engeland te vluchten. Hij wordt koerier bij Vrij Nederland en begint met spionnenwerk. Hij is tegen geweld, maar geniet wel van de spanning die het verzet geeft. Hij verandert zijn achternaam dan in “Blake”.
In 1945 krijgt hij opdracht om ex-nazi’s te zoeken voor spionnenwerk in de Oostzone van Berlijn (zone onder Russisch gezag). In 1947 gaat hij terug naar Engeland om in Cambridge Russisch te studeren. In 1950 gaat hij naar Korea, waar hij 3 jaar als krijgsgevangene vastzit en daar overtuigd communist wordt; hij biedt zich dan als spion aan aan de USSR (en wordt daarmee dubbelspion). In 1953 komt hij weer terug in Londen en wordt daar hoofd van de sectie “Berlijn” van MI6. MI6 heeft een spionagetunnel tot onder het KGB-kantoor, enkele kilometers in de Russische zone. Blake meldt het bestaan van die tunnel aan de KGB. Overigens deed de KGB weinig met deze en andere inlichtingen, omdat men bang was om innovaties aan het Kremlin te melden.
Uiteindelijk wordt Blake (via een Poolse inlichtingen-officier) als dubbelspion ontmaskerd.

Spreker heeft zijn presentatie niet beschikbaar gesteld. Wel is een scan van een artikel van zijn hand over Blake in Kroniek, magazine van het Historisch Genootschap Roterodamum, beschikbaar. Via een klik op Blake vindt men dit artikel.